Αγρός: αυτοδιαχειριζόμενο κατειλημμένο έδαφος

Η οικονομική και πολεοδομική οργάνωση του αστικού χώρου αποτελούσε ανέκαθεν ένα πολύ σημαντικό ζήτημα για την εξουσία. Μέσα από αυτήν επιβάλλονται τόσο η επιβολή της κυριαρχίας στο θέμα του ελέγχου του αστικού πληθυσμού, όσο και η λογική της οικονομικής εκμετάλλευσης. Έτσι, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια εντεινόμενη προσπάθεια του κράτους και του κεφαλαίου για τον επανακαθορισμό των όρων χρήσης της γης και τη χωροταξική αναδιοργάνωση του αστικού ιστού. Σε αυτό το σημείο αναδεικνύεται το ζήτημα της τύχης των δημόσιων χώρων οι οποίοι βρίσκονται ακριβώς στο στόχαστρο της πολιτικής και οικονομικής εξουσίας. Όμως, όσο περισσότερο ανοίγει η όρεξη της κυριαρχίας για αρπαγή και εκμετάλλευση, άλλο τόσο μεγαλώνει και ο αριθμός των ανθρώπων που επιλέγουν να εναντιωθούν και να αντισταθούν στα αδηφάγα σχέδια τους. Τότε γεννιούνται αγώνες για την υπεράσπιση των δημόσιων χώρων στις πόλεις οι οποίοι μέσα από την ποικιλομορφία των προταγμάτων και των επιμέρους πρακτικών τους συνθέτουν το μωσαϊκό μιας πραγματικής κοινωνικής αντίστασης. Μια ιδιαίτερη ψηφίδα αυτού του μωσαϊκού αποτελεί το εγχείρημα του Αγρού, του αυτοδιαχειριζόμενου κατειλημμένου εδάφους στο Πάρκο περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης Αντώνης Τρίτσης που βρίσκεται στα όρια των δήμων Ιλίου, Καματερού και Αγίων Αναργύρων.

Το συγκεκριμένο πάρκο είναι ό,τι έχει απομείνει από ένα τεράστιο τσιφλίκι το οποίο περνώντας από τα χέρια τούρκων τσιφλικάδων, ελλήνων βασιλιάδων και διαφόρων άλλων κρατικών και ιδιωτών μεγαλοϊδιοκτητών, απέκτησε τον ενιαίο θεσμικά χαρακτήρα του το 1987, ενώ το 2002 άνοιξε και επίσημα τις πόρτες του ύστερα από την οριστική διαμόρφωσή του σε πρότυπο πάρκο περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης. Από εκείνο το σημείο και μετά ξεκινά μια διαδικασία αρκετά γνώριμη όσο αφορά την τύχη των δημόσιων χώρων στην Ελλάδα και τυπική ως ένα βαθμό της αντίληψης περί δημόσιων χώρων για την κυριαρχία. Ο φορέας διαχείρισης του πάρκου, στον οποίο σημαντικό ρόλο παίζουν οι τρεις όμοροι δήμοι, αδιαφορώντας για τη λειτουργία του χώρου και των υποδομών του, δημιουργεί ένα σκηνικό μερικής εγκατάλειψης. Με αυτόν τον τρόπο άνοιξε ο δρόμος για την περαιτέρω εκμετάλλευση του πάρκου. Με το πρόσχημα της έλλειψης πόρων και της ανεπαρκούς χρηματοδότησης εκχωρήθηκαν κομμάτια γης και έτσι ξεφύτρωσαν μέσα στο πάρκο διάφορα μικρά και μεγάλα μαγαζάκια, όπως το κατάστημα βιολογικών ειδών, το λούνα πάρκ, η καφετέρια και ένα εκθετήριο ερπετών.

Εντός αυτού του πάρκου ξεκίνησε να υπάρχει από τις 16 Μαΐου του 2009 ο Αγρός, με την κατάληψη ενός στεγασμένου χώρου και ενός κομματιού γης. Πολλοί και πολλές από όσους συμμετέχουν σε αυτό το εγχείρημα δραστηριοποιούνταν για τρία χρόνια στο εγχείρημα του αυτοδιαχειριζόμενου αγρού Καματερού. Όταν οι δραστηριότητες σε αυτό το αγρόκτημα (συλλογική καλλιέργεια της γης, εκδηλώσεις, προβολές, μαθήματα κεραμικής, παιδότοπος) σταμάτησαν εξαιτίας της καταστολής και της έξωσης από ιδιοκτήτες και κρατικές αρχές, αποφασίστηκε η συνέχεια του αγώνα μέσα από την κατάληψη ενός κομματιού γης σε ένα λεηλατημένο δημόσιο χώρο.

Ο αυτοοργανωμένος και συλλογικός αγώνας του Αγρού επικεντρώνεται τόσο στο θέμα της αντίστασης στα σχέδια όσων έχουν βάλει στο μάτι το πάρκο και γενικά τους δημόσιους χώρους, όσο και στο θέμα της καλλιέργειας της γης. Αυτά συντίθενται σε ένα συνολικό πρόταγμα, στο οποίο αναγνωρίζονται η σύνδεση των κυρίαρχων αναπτυξιακών σχεδίων και το θέμα της διατροφής, με τη συνολική καπιταλιστική διάρθρωση, τα κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα της καταστολής, των εργασιακών σχέσεων, του σεξισμού και του ρατσισμού, βλέποντας στον αγώνα ενάντια στη λεηλασία της φύσης ένα κομμάτι του γενικότερου αγώνα ενάντια στην επιβολή του εξουσιαστικού πολιτισμού.

Στα πλαίσια αυτά ο Αγρός σκοπεύει να αποτελέσει μια ενεργή εστία αντίστασης στα αναπτυξιακά σχέδια των κρατικών και δημοτικών αρχών. Έτσι από την αρχή του εγχειρήματος αναδείχτηκαν τα καίρια ζητήματα της εμπορευματοποίησης και συρρίκνωσης του πάρκου, εντασσόμενα στο γενικότερο πλάνο της ευρύτερης επιθετικής πολιτικής της εξουσίας που αποσκοπεί στη λεηλασία του δημόσιου χώρου και της φύσης. Παράλληλα καταδεικνύεται και η σαφέστατη και αρκετά συνηθισμένη όσον αφορά τη λειτουργία των δημόσιων χώρων στις πόλεις, πρόθεση από τη μεριά της εξουσίας για να αποκτήσει το πάρκο πλήρως ελεγχόμενο χαρακτήρα, με την ενίσχυση των συρματοπλεγμένων περιφράξεων, την ύπαρξη εταιριών security, τον περιορισμό των εισόδων και το περιορισμένο ωράριο λειτουργίας.
Απέναντι σε αυτά, το εγχείρημα του Αγρού αντιτάσσει την αυτοοργάνωση και την αντίσταση. Στις τακτικές εβδομαδιαίες συνελεύσεις που καλούνται να συμμετάσχουν όλοι όσοι αναγνωρίζουν τα χαρακτηριστικά του εγχειρήματος, συζητούνται πολιτικά θέματα, ακούγονται απόψεις, κατατίθενται προτάσεις για τη συνέχεια του αγώνα και έτσι μέσα από ανοικτές διαδικασίες ισότιμα και αντι-ιεραρχικά παίρνονται οι αποφάσεις για τις επόμενες δράσεις και για τα πρακτικά θέματα. Με αυτόν τον τρόπο προτάσσεται η δημιουργικότητα ενάντια στην καπιταλιστική ερήμωση, η συντροφικότητα ενάντια στην μικροαστική ιδιώτευση, η αλληλεγγύη ενάντια στις σχέσεις αλλοτρίωσης.

Με το ίδιο σκεπτικό οι δράσεις που αποσκοπούν στην κοινωνική απεύθυνση αποτελούν μια σταθερά για το εγχείρημα του Αγρού. Γι’ αυτόν το λόγο γίνονται συχνά παρεμβάσεις τόσο στο πάρκο όσο και στις γύρω περιοχές, με εκδηλώσεις ενημέρωσης για τα θέματα του πάρκου και των δημόσιων χώρων, με μικροφωνικές παρεμβάσεις, μοιράσματα κειμένων και με προβολές ντοκιμαντέρ και ταινιών σχετικών με ζητήματα που βρίσκονται στο επίκεντρο του αγώνα της συλλογικότητας.

Παράλληλα με τον ίδιο τρόπο προσεγγίζεται από όσους συμμετέχουν στο εγχείρημα και το ζήτημα της καλλιέργειας του κατειλημμένου εδάφους. Βασική επιδίωξη είναι η έμπρακτη κριτική του κυρίαρχου διατροφικού μοντέλου, που περιλαμβάνει τη βιομηχανοποιημένη παραγωγή των αγροτικών προϊόντων, τη χρήση φυτοφαρμάκων και χημικών λιπασμάτων, την εισαγωγή γενετικά τροποποιημένων οργανισμών στην τροφική αλυσίδα και το δίπολο παραγωγού-καταναλωτή. Γι’ αυτόν το λόγο γίνεται προσπάθεια συλλογής παραδοσιακών σπόρων (αν έχουν απομείνει τέτοιοι μετά την επέλαση της πράσινης αγροτικής επανάστασης που διέδωσε τις υβριδικές καλλιέργειες), ενώ συγχρόνως φυλάσσονται και σπόροι από τα παραγόμενα είδη για τη σπορά της επόμενης καλλιεργητικής περιόδου. Δεν χρησιμοποιούνται χημικά λιπάσματα παρά μόνο κοπριά και κομπόστ που παράγεται στον Αγρό. Οι καλλιεργητικές μέθοδοι που χρησιμοποιούνται είναι βιολογικές και ήπιες.

Εξίσου σημαντικό όμως είναι και το γεγονός της από κοινού και συλλογικής εργασίας της γης. Η συμμετοχή στις εργασίες φέρνει σε επαφή με την ξεχασμένη ή και άγνωστη σε κάποιους υφή του χώματος, κάνει γνώστες του βιολογικού κύκλου της φύσης με τη γέννηση, την ανάπτυξη και το μαρασμό, δένει ανθρώπινες σχέσεις και καλλιεργεί τους δεσμούς της συντροφικότητας μέσω της συνεργασίας και της κοινής προσπάθειας. Γεγονός που επισφραγίζεται με την από κοινού κατανάλωση, μαζί με φίλους και συντρόφους, των όσων παράγονται, σε συλλογικές κουζίνες που κατά καιρούς οργανώνονται στον Αγρό, αφού η άρνηση της οικονομικής εκμετάλλευσης των λαχανικών που παράγονται είναι μέρος του αντιεμπορευματικού χαρακτήρα του εγχειρήματος. Με αυτόν τον τρόπο προτάσσεται ένας ριζικά διαφορετικός τρόπος λειτουργίας του πάρκου ως ένας ελεύθερος χώρος στον οποίο καθένας και καθεμιά μπορεί να έρθει σε επαφή με τη φύση γενικότερα, αλλά και ειδικότερα με άλλους ανθρώπους, ζώα και φυτά. Ένας χώρος όπου κάποιος μπορεί να τρέξει, να παίξει, να καλλιεργήσει και να αυτομορφωθεί.

Η ύπαρξη του Αγρού τους τελευταίους 6 μήνες έχει προκαλέσει όπως ήταν αναμενόμενο τα κατασταλτικά αντανακλαστικά της εξουσίας. Όλοι οι επίδοξοι σωτήρες του πάρκου, με επικεφαλής τον φορέα διαχείρισης του πάρκου και τους δήμους, έχουν επιδοθεί κατά καιρούς σε διάφορες σπασμωδικές ενέργειες κατά της συλλογικότητας, όπως είναι η διακοπή της παροχής νερού και ηλεκτρικού ρεύματος, οι οποίες αντιμετωπίστηκαν με επιτυχία. Αποκορύφωμα αυτών ήταν η καταστροφή στις αρχές του Οκτώβρη του σπορείου φυτών που είχε δημιουργηθεί με συλλογική εργασία για τη διευκόλυνση της καλλιεργητικής διαδικασίας. Οι αυτουργοί της καταστροφής, δηλαδή ο δήμος Ιλίου και ο συναινών φορέας διαχείρισης πρόβαλαν το επιχείρημα ότι ήταν ακαλαίσθητο. Ένα εξόφθαλμα γελοίο επιχείρημα αφού αυτοί που το διατυπώνουν είναι οι κατεξοχήν υπεύθυνοι για την αισθητική του τσιμέντου, των βαλτωμένων λιμνών και των αυθαίρετων κτισμάτων που αντικρίζει κανείς στο πάρκο. Πολύ περισσότερο είναι ένα επιχείρημα υποκριτικό αφού κρύβει το γεγονός πως στόχος τους ήταν να κτυπηθεί ένα εγχείρημα που στέκεται εμπόδιο στα σχέδια για περαιτέρω κερδοσκοπική εκμετάλλευση, εμπορευματοποίηση και περιστολή της ελεύθερης κοινωνική χρήσης του πάρκου. Απέναντι τους ο Αγρός με αποφασιστικότητα και πάθος αντιτάσσει την αυτoοργανωμένη συλλογική δράση και τον επιθετικό αγώνα ενάντια σε κάθε αρπακτικό σχέδιο της κυριαρχίας που με όχημα την ανάπτυξη επιβουλεύεται τους ελεύθερους χώρους.
Αυτό το ζιζάνιο ήρθε για να μείνει.

Η ανοικτή συνέλευση του Αγρού γίνεται κάθε Κυριακή στις 12:00.

http://eleftherosagros.blogspot.com